Wat sê die data: Hoe veilig is dit op Suid-Afrikaanse plase?
In ‘n uitgebreide landelike provinsie soos die Oos-Kaap wat strek van die veeboere in die Weste tot bestaansboere in die voormalige Transkei, is dit ‘n brandende vraag hoe veilig dit op plase is.
Volgens ’n ontleding wat The Common Sense op 3 Augustus gepubliseer het, loop boerderyhuishoudings (wit, bruin en swart) ’n aansienlik groter risiko om aangeval te word as huishoudings in die algemene bevolking. Plaasaanvalle eindig volgens dié berekeninge ook meer dikwels in moord.
Die publikasie het polisiedata oor gewapende huis- en besigheidsrooftogte met gegewens oor plaasaanvalle vergelyk. Rooftogte is gekies omdat dit volgens die navorsers die soort aanvalle op plase die beste benader. Gegewens oor vyf jaar is gebruik om gemiddeldes te bereken.
Die ontleding beraam dat boerderyhuishoudings tussen 1,47 en 2,94 keer meer waarskynlik aangeval word as wat huishoudings in die breër bevolking gewapende huis- of besigheidsroof ervaar. Die verskil tussen hierdie ramings spruit uit onsekerheid oor hoeveel boerderyhuishoudings daar in die land is. Die publikasie vat die bevinding saam as ongeveer dubbel die risiko.
Nog kommerwekkender is die beraamde dodelikheid van plaasaanvalle. Volgens die ontleding is ’n plaasaanval 6,72 keer meer geneig om op moord uit te loop as ’n gewapende huis- of besigheidsroof. Dit verwys spesifiek na die waarskynlikheid van moord wanneer ’n aanval plaasvind, en nie na ’n vergelyking met die algemene nasionale moordsyfer nie.
Die publikasie het ook ’n eie indeks saamgestel wat die voorkoms en dodelikheid van aanvalle kombineer. Daarvolgens is die gevaar vir boerderyhuishoudings aansienlik hoër as vir die bevolking in die geheel.
Hierdie syfers moet egter as ramings gelees word. Die berekeninge berus op aannames oor onder meer die aantal boerderyhuishoudings en die vergelykbaarheid van verskillende misdaadkategorieë.
Die publikasie beklemtoon verder dat plaasveiligheid kommersiële boere van alle rasse raak. Volgens sy beoordeling loop swart én wit boere gevaar; die probleem behoort daarom nie as uitsluitlik een groep se nood beskou te word nie.
Vir gemeentes in landbougebiede onderstreep die artikel die belang van betrokkenheid by mense wat met vrees, verlies en trauma leef. Agter elke aanval staan mense, gesinne en gemeenskappe. Plaasveiligheid vra ernstige aandag, betroubare inligting en samewerking wat die veiligheid en waardigheid van almal op plase bevorder.
Wat word in die Oos-Kaap gedoen om veiligheid op plase te verbeter?
Oos-Kaapse boere gebruik tegnologie en samewerking om misdaad in landelike gebiede te bekamp. Agri Oos-Kaap het, saam met landbouverenigings en ander vennote, ’n uitgebreide veiligheidsnetwerk ontwikkel wat plaaswagte, kameras en noue skakeling met die polisie insluit.
Farmer’s Weekly berig dat die Oos-KAap die mees robuuste landelike kameranetwerk in Suid-Afrika het. Volgens die beskikbare inligting bestaan die netwerk uit sowat 300 kameras wat voertuignommerplate herken, asook ongeveer 500 oorsigkameras langs belangrike landelike paaie en toegangsroetes. ’n Sentrale beheerkamer monitor die netwerk dag en nag. Dit help om verdagte voertuie op te spoor, veediefstal te bekamp en beeldmateriaal vir polisieondersoeke te verskaf.
Die benadering is aanvanklik in Alexandria ontwikkel en daarna na ander distrikte uitgebrei. Kameras word strategies geplaas om toegangs- en uitgangsroetes te dek. Só kan voertuie se bewegings oor verskillende dorpe en gebiede gevolg word. Plaaswagte vul die tegnologie aan met patrollies en plaaslike kennis, veral waar polisiekapasiteit onder druk is.
Boere dra grootliks die koste. Die installering van ’n nommerplaatherkenningskamera kan sowat R120 000 kos, met verdere maandelikse uitgawes vir instandhouding, versekering en monitering. Daarom is die betrokkenheid van ondernemings en ander inwoners belangrik. Ondersteuning kan ook by die Agri Securitas-fonds aangevra word.